Met de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 in aantocht, verschuift de aandacht naar de samenstelling van nieuwe kandidatenlijsten. Achter de schermen zijn politieke partijen druk bezig met werving, selectie en screening; een proces dat in deze tijd meer aandacht vraagt dan ooit.
De Veiligheidscoalitie publiceerde in oktober 2025 een nieuwe Toolbox gemeenteraadsverkiezingen 2026. Deze biedt gemeenten en politieke partijen concrete handvatten voor het zorgvuldig beoordelen van kandidaat-raadsleden, met nadruk op integriteit, weerbaarheid en bewustwording van risico’s op ondermijning. De boodschap is helder: de kwaliteit van lokaal bestuur begint bij de voordeur.
Een nieuw soort kwetsbaarheid
Integriteit was ooit vooral een thema dat pas ter sprake kwam bij incidenten. Vandaag vormt het een wezenlijk onderdeel van de kandidaatselectie. De context is veranderd: bestuurders en volksvertegenwoordigers staan permanent in de publieke schijnwerpers, en één misstap — online of offline — kan snel uitgroeien tot een vertrouwenskwestie.
Tegelijk is de lokale politiek complexer geworden. Gemeenten werken samen in tientallen verbanden, burgers verwachten directe communicatie, en sociale media kunnen een debat in enkele uren laten escaleren. In zo’n klimaat gaat integriteit niet alleen over regels naleven, maar over karakter, oordeelsvermogen en veerkracht.
De menselijke maat van integriteit
Juist in lokale gemeenschappen ligt de grens tussen persoonlijk en bestuurlijk vaak dicht bij elkaar. Ondernemers, raadsleden en ambtenaren kennen elkaar, belangen lopen door elkaar heen. Dat maakt integriteit geen juridisch maar vooral een menselijk vraagstuk.
De Veiligheidscoalitie pleit daarom voor vroegtijdige reflectie: bespreek dilemma’s vóórdat ze zich voordoen, en geef kandidaten de ruimte om hun eigen kwetsbaarheden te benoemen. Daarmee verschuift integriteitsbeleid van een defensieve houding — controle achteraf — naar een proactieve cultuur van bewustzijn en openheid.
Vertrouwen begint bij voorspelbaarheid
De aandacht voor integriteit hangt nauw samen met de bredere maatschappelijke trend van dalend vertrouwen in politiek en bestuur. Burgers verwachten geen foutloze bestuurders, maar wél herkenbaar gedrag en heldere verantwoording. Wie uitlegt waarom hij of zij iets doet, wekt meer vertrouwen dan wie zich verschuilt achter procedures.
Dat maakt integriteit tot iets groters dan individuele moraliteit: het is een voorwaarde voor bestuurlijke geloofwaardigheid. In tijden waarin het vertrouwen in instituties onder druk staat, wordt het een collectieve verantwoordelijkheid van partijen, colleges en raden om te laten zien dat het lokale bestuur betrouwbaar, transparant en weerbaar is.
Naar 2026
Met de verkiezingen van 2026 in het vooruitzicht, is de nieuwe toolbox van de Veiligheidscoalitie niet alleen een praktisch hulpmiddel, maar ook een signaal van de tijdgeest. Integriteit is geen bijlage meer bij de kandidatenlijst. Het ís het fundament van die lijst.
Wie de komende maanden nieuwe volksvertegenwoordigers werft, doet er goed aan verder te kijken dan bestuurlijke ervaring of politieke loyaliteit. Want geloofwaardigheid, zo leert de praktijk, is moeilijk te herstellen als ze eenmaal is aangetast.
