LoopbaanNaPolitiek besteedt steeds meer aandacht aan de kansen die kunstmatige intelligentie biedt, ook binnen het openbaar bestuur. Daarom vroegen we Perplexity AI om een actuele politieke vraag te beantwoorden:
Wat is de invloed van de uitslag van de landelijke verkiezingen in oktober 2025 en de daaropvolgende kabinetsformatie op de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026?
Hier lees je het resultaat.
Stel je eens voor: je haalt opgelucht adem na weer een intens politieke dag in Den Haag, terwijl de radio de uitslagen van de landelijke verkiezingen in oktober 2025 doorneemt. In huizen, kroegen en kantoren gonst één vraag: wat betekent deze uitslag straks voor mijn gemeente? Want na deze spannende landelijke stembusgang wacht Nederland alweer een nieuw democratisch tafereel: de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Waar landelijke thema’s meestal overheersen in het politieke journaal, mag de invloed op lokaal niveau niet worden onderschat – al zeker niet als beide verkiezingen zo vlak achter elkaar plaatsvinden.
Tussen Den Haag en het Gemeentehuis
Het ritme van de Nederlandse democratie zorgt er dit seizoen voor dat landelijke en lokale verkiezingen elkaar in rap tempo opvolgen. De uitslag van de landelijke verkiezingen op 29 oktober zet direct de toon voor de kabinetsformatie, die zelden soepel verloopt. Kiezers krijgen alle ontwikkelingen rondom het onderhandelen over een nieuw kabinet bijna dagelijks voorgeschoteld. Kees Aarts, hoogleraar Politieke Instituties en Gedrag, benadrukt dat de gemeenteraadsverkiezingen vijf maanden later onvermijdelijk reageren op zowel de uitslag als de nasleep van die formatie. Zijn de kiezers tevreden, dan nemen ze landelijk sentiment mee naar het stembureau; heerst er frustratie, dan kan dat opstapje zijn voor lokale partijen om te pieken.
Het lokale tegenwicht
Max Kruijf, lijsttrekker van Lokaal Tilburg, verwoordt het snijvlak van landelijk en lokaal als volgt: “Als men tevreden is over de landelijke politiek en de formatie, blijven kiezers vaak hangen in het beeld van Den Haag. Zijn ze teleurgesteld, dan kiezen ze bewust voor lokale alternatieven.” Lokaal succes is dus niet alleen een kwestie van gemeentelijk beleid, maar ook van afstand nemen van Den Haag als het daar stroef gaat.
Maar schuilt het echte lokale debat niet juist in gemeentelijke dilemma’s, zoals woningbouw, mobiliteit, jeugdzorg en duurzaamheid? Kruijf waarschuwt dat grote nationale thema’s, zoals migratie, makkelijk de gemeentelijke campagnes binnendringen: “Terwijl gemeenten vaak uitvoerders zijn van landelijk beleid, niet de beslissers.” Nog meer dan voorheen vormt de landelijke politieke wind een uitdaging voor lokale politici om hun stem tussen het kabaal van Haagse narratieven te laten horen.
Historische patronen: lessen uit het verleden
De dynamiek waarin landelijke en lokale verkiezingen elkaar kort opvolgen, is niet nieuw. In 1990, direct na de landelijke stembusgang, werd de kracht van het kabinet afgemeten aan de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. In 2006 leidde een zwakke prestatie van de VVD zelfs tot het aftreden van de landelijke fractieleider. Dergelijke momenten tonen aan dat lokale uitslagen niet zelden een afrekening zijn met Den Haag en soms landelijk politiek vuurwerk veroorzaken.
Een ander opvallend patroon: de opkomst! Terwijl landelijke verkiezingen vaak tussen de 77 en 80 procent opkomst halen, blijft de gemeenteraad bij een schamele 50 tot 55 procent steken. Burgers voelen zich bij lokale verkiezingen minder betrokken, óók omdat het landelijke nieuws veel meer aandacht trekt.
Het groeiende aandeel van lokale partijen
Waar ooit landelijke partijen de toon zetten in lokale democratie, hebben de afgelopen 30 tot 40 jaar lokale partijen flink terrein gewonnen. In sommige gemeenten bemachtigen deze partijen nu al meer dan een derde van de zetels. Dat succes is niet los te zien van het wantrouwen dat groeit als landelijk beleid als stroef of afstandelijk wordt ervaren. Kiezers zoeken lokale betrokkenheid, zeker als ze de kabinetsformatie als teleurstellend beoordelen, en dat blijkt uit hun stemgedrag.
Landelijk succes: Echo’s in de gemeente
Na de verkiezingen van oktober 2025, waar D66 zich als grootste presenteert, zullen de verhoudingen in Den Haag opnieuw moeten worden uitgevonden. Wie de nieuwkomers en dalers zijn bij deze stembusgang, bepaalt mede hun impact bij de gemeenteraadsverkiezingen. Scoort een partij als D66 spectaculair, dan is het reëel dat in gemeenten waar zij sterk staan hun lokale kandidaten meeprofiteren van dat landelijk momentum. Maar als de formatiecomplex en langzaam verloopt, verplaatst dat enthousiasme zich snel naar lokale partijen die zich als alternatief positioneren.
De campagne van 2026: Tussen hoop en frustratie
Verwacht wordt dat de formatie van het nieuwe kabinet nog niet is afgerond als de gemeenteraadsverkiezingen naderen. Dat levert een bijzondere campagne op. Gemeenten manoeuvreren tussen het opvolgen van landelijke regels (zoals bij asielopvang door de spreidingswet) en de eigen wensen van hun inwoners. Tegelijk zijn veel partijen bang dat lokale onderwerpen ondersneeuwen in de landelijke headlines. Toch geldt: wie strategisch inspeelt op beide niveaus en toont én lokaal én landelijk te kunnen overtuigen, heeft een streepje voor.
Op zoek naar nuance en beweging
Dus: hoe meer onzekerheid er rond de landelijke politiek hangt, hoe groter het venster voor lokale partijen. Gemeenteraadsverkiezingen zijn ergens een spiegel van de onrust of juist tevredenheid in het land. Wie niet wil meegaan met de stroom uit Den Haag, laat zijn stem horen in het gemeentehuis. Zo combineert het verkiezingsseizoen van 2025-2026 oude patronen en nieuwe kansen, waar naast scherpe analyses vooral ruimte is voor beweging, verrassing en vernieuwing.
Want uiteindelijk is iedere stem – landelijk of lokaal – een kans om te bepalen wie denkt, praat en beslist over onze dagelijkse leefomgeving. Precies daarom zijn deze verkiezingen zo boeiend: ze vertellen niet alleen het verhaal van kabinetten en compromissen, maar vooral ook dat van onze wijken, dorpen en steden.
