Eind augustus 2025 stuurde de VNG alle gemeenten een handreiking met concrete maatregelen tegen langdurige stroomuitval, cyberincidenten en overstromingen. Het document telt 41 maatregelen, verdeeld over zes pijlers: eigen continuïteit, crisisorganisatie, vitale voorzieningen, sociaal weefsel, zelfredzaamheid van inwoners en organisaties, en de samenleving als overkoepelend systeem. Bij elke maatregel staat een verantwoordelijke partij en worden mogelijke samenwerkingspartners genoemd. Het is dus eerder een checklist dan een vrijblijvende inspiratielijst.
In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen inventariseerde PwC hoe gemeenten en veiligheidsregio’s met deze maatregelen aan de slag zijn gegaan. Het rapport, Lokaal Weerbaar, heeft een heldere conclusie: het lokaal bestuur zit niet stil, maar weerbaarheid moet wél hoger op de agenda.
PwC keek specifiek naar twaalf cruciale maatregelen uit de handreiking, bij 25 veiligheidsregio’s en hun voorzittergemeenten. Daaruit blijkt dat er vooral voortgang is op het vlak van communicatie, inzicht in kritieke bedrijfsprocessen en het versterken van de zelfredzaamheid. Maar wie dieper kijkt, ziet dat de uitvoering achterblijft. Plannen worden vaak niet uitgewerkt tot concrete maatregelen, impactanalyses ontbreken, en er is weinig systematische effectmeting.
Dat geldt ook voor de zogeheten warme fase van een crisis, de eerste 72 uur na een grote verstoring. De VNG-handreiking noemt onder meer noodsteunpunten en noodvoorzieningen voor drinkwater en stroom als belangrijke maatregelen. Maar in de praktijk is daar nog weinig van uitgewerkt. PwC signaleert dat concrete plannen voor noodsteunpunten en noodvoorzieningen voor stroom en water vrijwel nergens systematisch zijn aangetroffen.
PwC-onderzoeker Hala Naoum Néhmé noemt de gemeente weleens “de eerste overheid”. Logisch ook, want bij 72 uur stroomuitval belt niemand een ministerie. Mensen kloppen aan bij hun eigen gemeente. Precies die regierol maakt de kloof tussen beleid en uitvoering zo’n groot knelpunt, zegt ze.
Daar zit ook een lastige bestuurlijke knoop in. Investeren in noodstroomvoorzieningen kost geld, en gemeentelijke budgetten zijn niet oneindig. Dat geld gaat dus ten koste van iets anders, een nieuwe bibliotheek, een extra speeltuin, of welke andere zichtbare voorziening dan ook waar inwoners dagelijks iets aan hebben. Weerbaarheid moet daarmee concurreren met zaken die directer voelbaar zijn. Die afweging ligt nu bij colleges die hun coalitieakkoord net hebben gesloten, vaak zonder dat dit onderwerp daar expliciet in is meegenomen.
Er is ook goed nieuws. Cybersecurity-expert Bram van Tiel van PwC wijst erop dat continuïteitssystemen toch al op orde moeten. Dus waarom niet meteen de Europese NIS2-richtlijn meepakken, iets wat toch al op de lijst stond? Zeventig gemeenten zijn inmiddels gestart met een proef rond gezamenlijke noodsteunpunten. Het begint dus te lopen. Traag, maar het begint.
Zwolle laat zien hoe dat er in de praktijk uitziet. Op 2 september test de gemeente, samen met bewoners van de wijk Holtenbroek, hoe een noodsteunpunt zou functioneren bij 72 uur stroomuitval. Geen tafeloefening met een plattegrond erbij, maar een fysieke plek waar mensen daadwerkelijk kunnen binnenlopen, vragen kunnen stellen en signalen kunnen doorgeven. Andere gemeenten in de regio testen bewust andere varianten, want wat werkt in een compacte woonwijk, werkt niet vanzelf ook in een dorp of een uitgestrekt buitengebied.
Van Tiel begeleidt zelf besturen bij grote crisisoefeningen, en dat is wel iets anders dan samen een draaiboek doorbladeren met een kop koffie erbij. Er wordt echt gesimuleerd. Brand, overstroming, een langdurige stroomstoring, een cyberaanval, soms alles tegelijk, met de druk van een echte crisis erop. Zo wordt zichtbaar hoe mensen en systemen zich houden als het er daadwerkelijk op aankomt, iets wat een beleidsplan op papier nooit kan laten zien.
Niemand valt over dit dossier bij de coalitieonderhandelingen. Toch bewijst dit soort voorbereiding zich pas op het moment dat een crisis zich daadwerkelijk voordoet. Precies het moment waarop er geen tijd meer is om dingen voor het eerst uit te zoeken.
Bron: PwC, Lokaal Weerbaar. Inventarisatie van hoe voorbereid lokale overheden zijn op crises, maart 2026; VNG, Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau, augustus 2025; RTV Focus, “Zwolle oefent met noodsteunpunt bij langdurige stroomuitval”, 21 augustus 2026.
