Op 22 september nam de Tweede Kamer met een ruime meerderheid een wetsvoorstel aan dat een integriteitsrisicoanalyse verplicht stelt voor wie wethouder wil worden. De Eerste Kamer heeft de behandeling nog niet ingepland. De commissie voor Binnenlandse Zaken wil eerst het oordeel van de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden afwachten.
Veel gemeenten voeren zo’n analyse al uit. Ze kregen in september 2025 een brief met het verzoek dat ook voor de verkiezingen van maart te doen, en Bureau Integriteit (BING) verwacht dat het aandeel van 96 procent uit 2022 inmiddels niet lager is. Nieuw is dat de wet vastlegt hoe het moet. Het voorstel, dat de ministerraad op 23 januari goedkeurde en begin februari werd ingediend, geldt voor wethouders, gedeputeerden, eilandgedeputeerden en leden van het dagelijks bestuur van een waterschap. Het bepaalt welke aspecten onderzocht mogen worden, zoals onverenigbare nevenfuncties en verboden handelingen, en welke bronnen daarvoor mogen dienen, namelijk een vragenlijst en openbare bronnen. Ook de financiële belangen van bestuurders worden geregeld. De burgemeester houdt toezicht op de uitvoering.
Tijdens het debat op 2 september kwam onder meer ter sprake wie de analyse uitvoert. Minister Heerma vond het juridisch lastig om vast te leggen dat de burgemeester dat niet zelf mag doen, maar verwacht dat hij het meestal uitbesteedt. Een amendement dat de analyse beperkt tot hoogstens vier weken, bedoeld voor de rechtszekerheid van kandidaten, werd aangenomen. Dat gold ook voor een amendement over evaluatie na vijf jaar en voor een motie over een nationaal expertisecentrum dat gemeenten adviseert. Voorstellen om de burgemeester de analyse niet zelf te laten uitvoeren en om de raad meer regie te geven, haalden het niet.
BING wees op 7 augustus op een aantal beperkingen. Een burgemeester heeft geen wettelijke bevoegdheden en moet het doen met zijn eigen bestuurlijke gezag. Normen als de ambtseed laten zich bovendien pas toetsen als iemand in functie is. Het voorstel biedt uitdrukkelijk geen grondslag om gegevens te verwerken over zaken buiten de genoemde normen, zoals eerdere incidenten, uitlatingen op internet, het verzwijgen van juridische conflicten of een persoonlijk faillissement. BING pleit ervoor dat een kandidaat zich zonder gezichtsverlies kan terugtrekken als de raad daar aanleiding toe ziet.
Twee dagen na de stemming debatteerde de Kamer over integriteit in het openbaar bestuur. De Wethoudersvereniging, die eerder kwaliteitseisen bepleitte voor integriteitsonderzoek tijdens de zittingsperiode, reageerde op 28 september. Volgens de vereniging kan zo’n onderzoek grote gevolgen hebben voor een wethouder, ook voordat er een conclusie is. Ze vraagt om duidelijke normen, vertrouwelijkheid, hoor en wederhoor en aandacht voor de reputatie van de betrokkene.
Een Kamerlid vroeg de minister om het denktraject Kwaliteit voor Integriteit mee te nemen en een tijdpad te noemen. Volgens het verslag van de Wethoudersvereniging kondigde Heerma een brief aan voor dit najaar, waarin hij twee wetenschappelijke onderzoeken betrekt, en een tweede brief voor het einde van het jaar met keuzes over de borging van de kwaliteitseisen. Hij wil ook bekijken hoe meer gemeenten een collegebeschermingspolis en een rechtsbijstandsverzekering kunnen krijgen. Volgens hem heeft ongeveer 80 procent van de gemeenten die al.
Bronnen: Eerste Kamer, dossier 36892, Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur (tweede tranche); OpenKamer, tijdlijn dossier 36892; Tweede Kamer, “Kamer in het kort”, 2 september 2026; Rijksoverheid, “Wetsvoorstel Bevorderen integriteit decentraal bestuur naar de Tweede Kamer”, 23 januari 2026; Bureau Integriteit, “Risicoanalyse integriteit: integer bestuur gaat ook over geloofwaardigheid”, 7 augustus 2026; Wethoudersvereniging, “Integriteit vraagt om duidelijke normen én een zorgvuldig proces”, 28 september 2026.
